Je hebt een product, dienst of werkproces dat best goed werkt, maar het kan beter. Alleen: waar begin je? De SCAMPER-methode geeft je zeven vragen die je systematisch op iets bestaands loslaat. Daardoor zie je verbeteringen die je anders over het hoofd ziet. In dit artikel lees je hoe de methode werkt, met een voorbeeld per vraag, en hoe je er een sessie van een uur mee draait.

Wat is de SCAMPER-methode?

SCAMPER is een creatieve denktechniek die Bob Eberle in de jaren zeventig ontwikkelde, op basis van de vragenlijst van Alex Osborn, de bedenker van het brainstormen. Elke letter staat voor een manier om iets bestaands te veranderen. In plaats van te wachten op een ingeving, stel je jezelf zeven gerichte vragen. Dat maakt SCAMPER bij uitstek geschikt voor verbeteren en vernieuwen, minder voor iets compleet nieuws vanaf nul.

De zeven vragen van SCAMPER

We nemen één voorbeeld door alle vragen heen: het wekelijkse teamoverleg dat iedereen te lang en te saai vindt.

S – Substitute (vervangen)

Wat kun je vervangen door iets anders: een onderdeel, een materiaal, een persoon, een stap?

Voorbeeld: vervang de mondelinge rondjes door een kort geschreven update die iedereen vooraf deelt.

C – Combine (combineren)

Wat kun je samenvoegen met iets anders, zodat het meer oplevert?

Voorbeeld: combineer het overleg met de lunch, of met het maandelijkse klantgesprek.

A – Adapt (aanpassen)

Welk idee van elders kun je lenen en aanpassen aan jouw situatie?

Voorbeeld: leen de staande stand-up van softwareteams: vijftien minuten, iedereen staat, drie vragen.

M – Modify (vergroten, verkleinen, veranderen)

Wat gebeurt er als je iets groter, kleiner, vaker, korter of zichtbaarder maakt?

Voorbeeld: halveer de tijd, of maak het overleg één keer per maand groot en de andere weken heel klein.

P – Put to other uses (anders gebruiken)

Waarvoor zou je dit nog meer kunnen gebruiken, of voor wie?

Voorbeeld: gebruik het vaste tijdslot ook om elke week één klantprobleem samen op te lossen.

E – Eliminate (weglaten)

Wat kun je weglaten zonder dat het slechter wordt? Vaak wordt het juist beter.

Voorbeeld: schrap de agenda-items die alleen informatie zijn. Die gaan per mail.

R – Reverse of Rearrange (omdraaien, herschikken)

Wat gebeurt er als je de volgorde omdraait of de rollen wisselt?

Voorbeeld: begin met de beslissingen in plaats van ermee te eindigen, of laat elke week iemand anders voorzitten.

Zo gebruik je SCAMPER in een sessie

1. Kies één onderwerp (5 minuten): een concreet product, een dienst of een proces. Hoe concreter, hoe beter de ideeën.
2. Beschrijf hoe het nu werkt (5 minuten): zet de onderdelen of stappen kort op een rij, zodat iedereen hetzelfde voor ogen heeft.
3. Werk de letters af (35 minuten): per letter vijf minuten, eerst ieder voor zich op post-its, dan kort delen. Oordeel nog niet.
4. Kies (15 minuten): laat iedereen stemmen met stippen en bespreek de drie ideeën met de meeste stemmen.

Met een groep van vier tot acht mensen kom je zo in een uur gemakkelijk aan vijftig ideeën, en aan een paar die je meteen kunt uitproberen.

Tips en valkuilen

• Neem de vreemde letters serieus. De letter die het minst logisch voelt, levert vaak het verrassendste idee op.
• Weinig tijd? Kies drie letters. Neem de letters die het beste bij je vraag passen. Weglaten en omdraaien zijn bijna altijd goede keuzes.
• Houd het onderwerp klein. “Onze dienstverlening” is te groot. “De offerte die we klanten sturen” werkt beter.
• Schrijf eerst, praat daarna. Zo komen ook de stille deelnemers aan bod.

Wanneer gebruik je SCAMPER, en wanneer niet?

SCAMPER werkt het beste als je iets bestaands wilt verbeteren: een product, een dienst, een werkproces of een klantreis. Zoek je juist iets compleet nieuws, of zit de groep vast in dezelfde denkrichting? Dan werken technieken als analogieën of omkeren meestal beter. Een overzicht vind je in de 12 beste brainstormtechnieken voor teams.

Veelgestelde vragen over SCAMPER

Waar staat SCAMPER voor?

Voor Substitute, Combine, Adapt, Modify, Put to other uses, Eliminate en Reverse. In het Nederlands: vervangen, combineren, aanpassen, veranderen, anders gebruiken, weglaten en omdraaien.

Kun je SCAMPER alleen gebruiken?

Ja. Neem per letter een paar minuten en schrijf alles op wat in je opkomt. Met een groep krijg je wel meer en diversere ideeën.

Werkt SCAMPER ook online?

Prima. Maak op een online whiteboard zoals Miro of Mural zeven kolommen, één per letter, en laat iedereen digitale post-its plakken.