Iedereen heeft er wel eens een meegemaakt: een brainstorm die begon met goede moed en eindigde met een flip-over vol voorspelbare ideeën. Een week later weet niemand meer wat er is afgesproken. Het ligt zelden aan de deelnemers. Meestal gaat het mis in de opzet. In ruim tien jaar begeleiden van sessies bij bedrijven, overheden en instellingen zien we dezelfde zeven oorzaken steeds terugkomen.

1. De vraag is te vaag of te groot

“Hoe worden we innovatiever?” klinkt als een mooie brainstormvraag, maar niemand weet waar hij moet beginnen. Een te brede vraag levert algemene antwoorden op. Een te smalle vraag (“Welke kleur krijgt het nieuwe formulier?”) laat geen ruimte voor iets nieuws.

Wat je eraan doet: maak de vraag concreet en open tegelijk. Benoem voor wie je iets bedenkt, wat het moet opleveren en binnen welke grenzen. “Hoe kunnen we nieuwe medewerkers in hun eerste week laten voelen dat ze erbij horen?” geeft richting zonder de oplossing al voor te schrijven.

2. Er wordt meteen geoordeeld

Het eerste idee wordt genoemd en binnen tien seconden zegt iemand: “Dat hebben we al eens geprobeerd.” Vanaf dat moment houdt de rest van de groep zijn ongewone ideeën voor zich. Oordelen en bedenken tegelijk werkt niet; het zijn twee verschillende manieren van denken.

Wat je eraan doet: scheid divergeren (veel ideeën maken) en convergeren (kiezen) strikt van elkaar. Spreek af dat er in de eerste fase niets wordt beoordeeld, en houd je daar ook aan. Wie toch wil reageren, mag alleen voortbouwen: “Ja, en…”

3. De luidste stem wint

In bijna elke groep zijn er twee of drie mensen die het meeste woord voeren. Dat zijn niet per se de mensen met de beste ideeën. De stille collega die het proces van binnen en buiten kent, komt vaak niet aan bod.

Wat je eraan doet: begin met een stille ronde waarin iedereen eerst zelf ideeën opschrijft. Daarna deel je ze een voor een. Zo krijgt elk idee een eerlijke kans, ongeacht wie het bedacht.

4. Te snel tevreden

De eerste twintig ideeën zijn bijna altijd de ideeën die al in de kamer hingen. Pas daarna, als de voor de hand liggende antwoorden op zijn, begint het echte denkwerk. Veel sessies stoppen net op het moment dat het interessant wordt.

Wat je eraan doet: stel een ambitieus aantal als doel, bijvoorbeeld honderd ideeën, en gebruik technieken die je dwingen anders te kijken. Denk aan omkeren, overdrijven of een analogie uit een totaal andere branche.

5. Geen energie

Een brainstorm om vier uur ’s middags, na een lange vergadering, in een zaal zonder daglicht: dan kun je de beste technieken hebben, maar gaat het niet lukken. Creatief denken kost energie, en die moet je organiseren.

Wat je eraan doet: kies een goed moment en een prettige ruimte, begin met een korte warming-up en wissel zitten af met staan en bewegen. Werk met post-its op de muur in plaats van rond een tafel.

6. Niemand bewaakt het proces

Als de leidinggevende de sessie zelf voorzit, is hij of zij tegelijk deelnemer, inhoudsdeskundige en procesbegeleider. Dat gaat zelden goed. Óf het proces lijdt eronder, óf de inhoudelijke inbreng.

Wat je eraan doet: wijs iemand aan die alleen het proces begeleidt en zelf geen inhoudelijk belang heeft. Dat kan een collega van een andere afdeling zijn of een externe facilitator. Lees ook: wat doet een brainstormfacilitator eigenlijk?

7. Er is geen vervolg

De sessie was leuk, de energie was hoog, en daarna gebeurt er niets. De ideeën liggen in een la of in een foto van een flip-over op iemands telefoon. Dat is niet alleen zonde van de tijd, het maakt mensen ook cynisch over de volgende brainstorm.

Wat je eraan doet: bepaal vooraf wat er met de uitkomst gebeurt en wie besluit. Eindig de sessie met een selectie van de kansrijkste ideeën, concrete eigenaren en een volgende stap met een datum.

Een goede brainstorm is geen toeval

Wat opvalt: geen van deze zeven oorzaken heeft te maken met hoe creatief de deelnemers zijn. Iedereen is creatief als de omstandigheden goed zijn. Een brainstorm die werkt is het resultaat van een goede vraag, heldere spelregels, passende technieken en een duidelijk vervolg. Wie die vier dingen regelt, haalt meer uit een uur dan veel teams uit een hele heidag.