Lang voordat design thinking populair werd, gebruikten organisaties al een methode om creatief problemen op te lossen: creative problem solving, vaak afgekort tot CPS. De methode is ontwikkeld in de jaren vijftig en zestig van de vorige eeuw en sindsdien vele malen verfijnd. De kern is eenvoudig en nog steeds actueel: wissel bewust af tussen breed denken en scherp kiezen, in elke fase van het proces.

Het principe: divergeren en convergeren

In elke stap van creative problem solving doe je twee dingen na elkaar. Eerst divergeer je: je verzamelt zoveel mogelijk mogelijkheden, zonder te oordelen. Daarna convergeer je: je kiest de beste mogelijkheden op basis van heldere criteria. Die afwisseling voorkomt dat je te snel vastzit op één oplossing, en ook dat je eindeloos blijft brainstormen zonder te kiezen.

De vijf stappen

1. Verken het doel

Wat wil je bereiken? Begin breed: welke wensen, ambities en zorgen spelen er? Kies daarna het doel waar je echt mee aan de slag wilt. Een goed doel is uitdagend, maar niet zo vaag dat niemand weet waar hij moet beginnen.

Tip: formuleer het doel als wens: “Het zou mooi zijn als…”

2. Verzamel de feiten

Wat weet je al? Wat weet je nog niet? Wie zijn er betrokken, wat is er al geprobeerd en wat zijn de beperkingen? Verzamel feiten, gevoelens en vermoedens. Kies daarna de informatie die het meest relevant is voor je vraagstuk.

Tip: de vragen wie, wat, waar, wanneer, waarom en hoe helpen om niets over het hoofd te zien.

3. Formuleer het probleem

Dit is vaak de belangrijkste stap. Bedenk zoveel mogelijk manieren om het probleem te formuleren, en kies de formulering die de meeste ruimte geeft voor nieuwe oplossingen. Een andere formulering levert vaak een heel andere richting op. Meer hierover in is dit wel het echte probleem?

Tip: begin elke formulering met “Hoe kunnen wij…?”

4. Bedenk oplossingen

Nu volgt de brainstorm. Gebruik technieken om verder te denken dan het voor de hand liggende: omkeren, analogieën, overdrijven, combineren. Ga voor kwantiteit. Kies daarna de ideeën met de meeste potentie en werk ze verder uit.

Tip: stel vooraf een doel van minimaal vijftig ideeën.

5. Maak een plan

Een idee is nog geen oplossing. Bepaal wat er nodig is om het idee te realiseren. Wie moet je overtuigen? Wat kan er misgaan? Welke eerste stap kun je morgen al zetten? Eindig met een concreet actieplan met eigenaren en data.

Tip: vraag je af wie het idee zal steunen en wie er weerstand tegen zal bieden. Lees meer over draagvlak creëren.

Creative problem solving en design thinking

De twee methodes lijken op elkaar. Beide wisselen divergeren en convergeren af en beide besteden veel aandacht aan het formuleren van het probleem. Het verschil zit vooral in de nadruk. Design thinking vertrekt sterk vanuit de gebruiker en werkt veel met prototypes. Creative problem solving is breder toepasbaar, ook op vraagstukken zonder duidelijke eindgebruiker, zoals een strategische keuze of een intern organisatieprobleem.

In de praktijk combineren we ze vaak: de gebruikersfocus van design thinking met de gestructureerde denkstappen van creative problem solving.

Waarom het werkt

Creative problem solving maakt creativiteit hanteerbaar. Je hoeft niet te wachten op inspiratie, je volgt stappen. Daardoor is de methode ook geschikt voor teams die zichzelf niet als creatief zien, zoals engineers, juristen of financials. Juist zij waarderen de structuur.

Wil je de methode met je team leren toepassen? In de Creativity Training werken we met dit soort technieken aan jullie eigen vraagstukken.