Stel je twee teams voor. Het eerste bestaat uit uitblinkers: slimme, ervaren professionals met een indrukwekkend cv. Het tweede team is gemiddeld, maar de leden durven alles tegen elkaar te zeggen. Welk team komt met de beste ideeën? Vaak het tweede. Creativiteit in teams hangt minder af van het talent van de individuen en meer van de manier waarop ze met elkaar omgaan.

Wat is psychologische veiligheid?

Psychologische veiligheid is het gedeelde gevoel in een team dat je een risico kunt nemen zonder dat dat tegen je wordt gebruikt. Dat je een vraag kunt stellen die dom lijkt, een fout kunt toegeven of een idee kunt opperen dat nog niet af is. Het begrip is vooral bekend geworden door het werk van de Amerikaanse hoogleraar Amy Edmondson, en later door intern onderzoek bij Google naar wat hun beste teams onderscheidde. Psychologische veiligheid kwam daar als belangrijkste factor naar voren.

Voor creativiteit is dat logisch. Een nieuw idee is per definitie onzeker. Het kan mislukken, belachelijk klinken of ingaan tegen wat de baas vindt. In een team waar dat risico groot voelt, houden mensen hun ideeën voor zich.

Herken je dit?

Signalen dat een team weinig psychologische veiligheid ervaart:

• In vergaderingen praten steeds dezelfde mensen.
• Kritische vragen worden pas na de vergadering gesteld, bij de koffieautomaat.
• Fouten worden verzwegen of op anderen afgeschoven.
• Nieuwe ideeën worden snel afgedaan met “dat hebben we al eens geprobeerd”.
• Mensen wachten af wat de leidinggevende vindt voordat ze zelf iets zeggen.

Vijf manieren om aan veiligheid te bouwen

1. Het goede voorbeeld van de leidinggevende

De leidinggevende heeft de meeste invloed op het klimaat. Wie zelf toegeeft dat hij iets niet weet, vragen stelt in plaats van antwoorden geeft en fouten bespreekt als leermoment, maakt het voor anderen makkelijker om hetzelfde te doen.

2. Scheid bedenken en beoordelen

In een brainstorm is de belangrijkste spelregel dat ideeën niet direct worden beoordeeld. Dat principe werkt ook daarbuiten. Maak in overleggen expliciet onderscheid tussen het moment om ideeën te verzamelen en het moment om te kiezen. Lees meer over spelregels voor een brainstorm.

3. Geef iedereen een stem

Werk met stille rondes, waarin iedereen eerst zelf ideeën opschrijft. Of laat in een overleg iedereen kort aan het woord voordat de discussie begint. Zo krijgen ook de stillere teamleden een kans.

4. Reageer op ideeën met nieuwsgierigheid

Als iemand een idee deelt, is de eerste reactie bepalend. Vraag door: “Wat bedoel je precies?”, “Hoe zou dat werken?” Een nieuwsgierige vraag laat zien dat je het idee serieus neemt, ook als je er nog niet van overtuigd bent.

5. Vier experimenten, niet alleen successen

Als alleen geslaagde projecten worden gevierd, leren mensen dat het veiliger is om niets nieuws te proberen. Besteed ook aandacht aan experimenten die niet werkten, en aan wat je ervan hebt geleerd.

Veiligheid is geen knuffelcultuur

Een misverstand: psychologische veiligheid betekent niet dat iedereen het met elkaar eens moet zijn of dat er geen kritiek mag zijn. Integendeel. In een veilig team kun je juist scherper met elkaar in discussie, omdat iedereen weet dat de kritiek over het idee gaat en niet over de persoon. Veiligheid en hoge verwachtingen gaan prima samen.

Teamcreativiteit trainen

Een team creatiever maken begint met inzicht in hoe het team nu samenwerkt. In een teamtraining creativiteit werken we aan beide kanten: technieken om samen ideeën te bedenken, en het klimaat waarin die ideeën kunnen ontstaan. Het mooiste effect zien we vaak na afloop, als het team de nieuwe manier van werken meeneemt naar het gewone overleg op maandagochtend.