“Ik ben niet zo creatief.” We horen het in bijna elke training. Meestal van een engineer, een beleidsmedewerker of een controller, en meestal vlak voordat diegene met een van de beste ideeën van de dag komt. Het idee dat creativiteit voorbehouden is aan kunstenaars en ontwerpers is hardnekkig, maar het klopt niet. Creatief denken is een vaardigheid. En net als elke vaardigheid kun je hem leren en trainen.

Wat is creatief denken eigenlijk?

Creatief denken is het vermogen om nieuwe en bruikbare verbindingen te maken. Je combineert bestaande kennis, ervaringen en ideeën op een manier die nog niet eerder is gedaan. Dat vraagt geen bijzonder talent, maar wel een paar dingen die je kunt oefenen:

• Uitstellen van je oordeel, zodat ideeën de kans krijgen om te groeien.
• Anders kijken, door bewust van perspectief te wisselen.
• Associëren, door verbanden te leggen tussen dingen die schijnbaar niets met elkaar te maken hebben.
• Doorzetten, voorbij de eerste voor de hand liggende ideeën.

Waarom volwassenen het verleren

Kinderen zijn van nature nieuwsgierig en vrij in hun denken. Ze stellen honderden vragen per dag en zien in een doos een raket, een huis of een boot. Naarmate we ouder worden, leren we vooral dat er één goed antwoord is. Op school, en later op het werk, wordt de juiste oplossing beloond en het afwijkende idee gecorrigeerd. Dat is nuttig voor veel taken, maar het maakt ons ook voorzichtig.

Creatief denken trainen is daarom voor een deel afleren: de reflex om ideeën direct te beoordelen, en de angst om iets geks te zeggen.

Vijf oefeningen om je creatieve brein te trainen

1. Dertig cirkels

Teken dertig cirkels op een vel papier. Maak er in drie minuten zoveel mogelijk herkenbare dingen van: een klok, een bal, een zon, een gezicht. De meeste mensen komen niet verder dan tien tot vijftien. Let ook op hoe vaak je in één categorie blijft hangen, en wanneer je durft om twee cirkels te combineren.

2. Alternatief gebruik

Pak een alledaags voorwerp, zoals een paperclip, een baksteen of een pen, en bedenk in vijf minuten zoveel mogelijk andere toepassingen. De eerste tien zijn makkelijk. De interessante komen daarna.

3. Wat als…?

Stel jezelf elke dag een wat-als-vraag over je werk. Wat als we geen kantoor hadden? Wat als onze klanten ons per uur zouden betalen? Wat als we morgen met de helft van het budget moesten werken? Het antwoord hoeft niet realistisch te zijn; het gaat om de oefening.

4. Leen uit een andere wereld

Kies een willekeurige branche, bijvoorbeeld een pretpark, een ziekenhuis of een bakkerij, en vraag je af hoe die jouw probleem zou oplossen. Analogieën zijn een van de krachtigste bronnen van nieuwe ideeën.

5. Verzamel

Houd een notitieboek of een map bij met dingen die je opvallen: een slimme verpakking, een goede reclame, een handige oplossing in een winkel. Creatieve mensen zijn vaak vooral goede verzamelaars.

Technieken maken het verschil

Naast oefeningen helpen technieken om creatief denken toe te passen op echte vraagstukken. Denk aan omkeren, SCAMPER, mindmappen of de morfologische kaart. Ze geven structuur aan iets wat anders vaag blijft. Juist mensen die zichzelf niet creatief vinden, hebben daar veel aan. Een overzicht vind je in de twaalf beste brainstormtechnieken.

Oefenen in een team

Creatief denken ontwikkel je het snelst samen met anderen. In een team zie je hoe collega’s anders denken, bouw je voort op elkaars ideeën en ontstaat er een gedeelde taal. Bovendien helpt het om creatief denken een normaal onderdeel van het werk te maken, in plaats van iets voor een speciale heidag.

Het begint met een andere overtuiging

De belangrijkste stap is misschien wel de eenvoudigste: stop met zeggen dat je niet creatief bent. Iedereen is creatief, als de omstandigheden goed zijn en je de juiste technieken kent. Het verschil tussen mensen zit niet in talent, maar in oefening.