Vraag een groep mensen waar ze hun beste ideeën krijgen, en het antwoord is bijna nooit “achter mijn bureau” of “in een vergadering”. Wel: onder de douche, tijdens het hardlopen, op de fiets, in de auto of vlak voor het inslapen. Dat is geen toeval. Het zegt iets over hoe creativiteit werkt, en daar kun je op je werk gebruik van maken.

Hoe het werkt: incubatie

Creatieve processen kennen een fase die incubatie heet. Je hebt je eerst intensief met een vraagstuk beziggehouden. Daarna laat je het los en ga je iets anders doen. Je bewuste aandacht is weg, maar op de achtergrond blijven je hersenen verbindingen leggen. Op een onverwacht moment springt er dan een oplossing naar boven: het bekende aha-moment.

Er zijn een paar redenen waarom dat juist onder de douche gebeurt:

• Je bent ontspannen. Stress en tijdsdruk vernauwen je denken. Ontspanning geeft ruimte voor ongewone associaties.
• Je doet iets op de automatische piloot. Douchen, fietsen of afwassen vraagt weinig aandacht. Je gedachten kunnen vrij dwalen.
• Er is geen afleiding. Geen telefoon, geen mail, geen collega die iets vraagt.
• Er is geen oordeel. Niemand kijkt mee, dus je durft gekke gedachten toe te laten.

Het belangrijkste: eerst hard werken

Er is een misverstand dat hier vaak bij hoort: dat je alleen maar hoeft te ontspannen om goede ideeën te krijgen. Zo werkt het niet. Incubatie werkt alleen als je je eerst goed in het vraagstuk hebt verdiept. De douche-ingeving is de beloning voor het denkwerk dat eraan voorafging. Zonder voorbereiding blijft het stil.

Creatieve processen bestaan daarom altijd uit een afwisseling van inspanning en ontspanning: verdiepen, loslaten, en dan weer oppakken.

Zo benut je het effect op je werk

Plan pauzes tussen sessies

Plan een brainstorm over een groot vraagstuk niet in één lange sessie, maar verdeel hem over twee momenten met een nacht ertussen. Op dag één verken je het probleem en bedenk je de eerste ideeën. Op dag twee zijn er vaak ideeën bijgekomen die er de eerste dag nog niet waren.

Ga lopen

Een korte wandeling tijdens een sessie of tussen twee overleggen doet wonderen. Laat deelnemers in tweetallen lopen met één vraag om over na te denken. Ze komen vaak terug met nieuwe invalshoeken.

Geef de vraag vooraf mee

Stuur deelnemers een paar dagen voor een brainstorm de vraag toe. Niet om alvast oplossingen te bedenken, maar om het vraagstuk in hun hoofd te laten rijpen. Mensen komen dan beter voorbereid binnen, en met ideeën die tijdens het fietsen of koken zijn ontstaan.

Leg ideeën direct vast

Ideeën die op onverwachte momenten opkomen, zijn ook snel weer weg. Zorg dat je ze direct kunt noteren: een notitie-app, een opschrijfboekje naast je bed of een waterbestendig notitieblok in de badkamer. Klinkt overdreven, maar wie het een keer heeft geprobeerd, wil niet meer zonder.

Wissel van omgeving

Een andere ruimte, een andere stad of gewoon buiten werken: een nieuwe omgeving prikkelt je brein en doorbreekt vaste denkpatronen. Dat is ook een reden waarom een sessie op een externe locatie vaak meer oplevert dan in de eigen vergaderzaal.

Creativiteit is geen kwestie van harder werken

In veel organisaties is het idee dat je pas goed werkt als je druk bent. Maar voor creatief denken geldt dat niet. Je hebt ook momenten van rust nodig, van niets doen en van loslaten. Organisaties die dat begrijpen en hun medewerkers die ruimte geven, krijgen er betere ideeën voor terug.

Dus de volgende keer dat je vastzit op een probleem: stop ermee, ga wandelen of neem een douche. Je ideeën doen de rest. Meer over het trainen van je creativiteit lees je in creatief denken kun je leren.