De vraag waarmee je een brainstorm begint, bepaalt voor een groot deel wat eruit komt. Een gesloten vraag levert ja of nee op. Een vage vraag levert vage ideeën op. Een vraag die al een oplossing bevat, levert variaties op die ene oplossing op. Daarom beginnen we vrijwel elke sessie met een vraag in dezelfde vorm: “Hoe kunnen wij…?”

Waarom deze drie woorden werken

De formulering is populair geworden via design thinking, waar hij in het Engels bekendstaat als “how might we”. Elk woord heeft een functie:

• Hoe gaat ervan uit dat er een oplossing bestaat. Je vraagt niet óf iets kan, maar hoe.
• Kunnen maakt het vrijblijvend. Je zoekt mogelijkheden, je legt je nog niet vast.
• Wij maakt het een gedeelde opdracht. Niet “hoe kan de afdeling ICT”, maar “hoe kunnen wij”.

Samen zetten de drie woorden een groep in een open, onderzoekende stand.

Van probleem naar uitdaging

Een probleem is een beschrijving van wat er misgaat. Een uitdaging is een uitnodiging om het op te lossen. Het verschil lijkt klein, maar het effect op de groep is groot.

• Probleem: nieuwe medewerkers vertrekken vaak binnen een jaar.
• Uitdaging: hoe kunnen wij nieuwe medewerkers het gevoel geven dat ze op de juiste plek zijn beland?

De tweede formulering nodigt uit tot ideeën. De eerste nodigt uit tot een analyse van wat er allemaal fout gaat.

Niet te breed, niet te smal

De kunst is de juiste reikwijdte te vinden.

• Te breed: hoe kunnen wij de wereld beter maken? Mooi, maar niemand weet waar te beginnen.
• Te smal: hoe kunnen wij het welkomstpakket voor nieuwe medewerkers een andere kleur geven? Dat laat geen ruimte voor iets nieuws.
• Goed: hoe kunnen wij de eerste werkweek voor nieuwe medewerkers onvergetelijk maken?

Een handige test: als je bij een vraag direct tien oplossingen kunt bedenken, maar ook voelt dat er meer moet zijn, zit je goed.

Vijf manieren om een vraag te variëren

Schrijf niet één vraag, maar een stuk of tien. Gebruik daarbij deze variaties:

1. Versterk het positieve. Hoe kunnen wij dat wat al goed gaat nog beter maken?
2. Haal het negatieve weg. Hoe kunnen wij de grootste ergernis wegnemen?
3. Draai het om. Hoe kunnen wij het probleem juist als kans gebruiken?
4. Verander de doelgroep. Hoe kunnen wij dit voor een andere gebruiker oplossen?
5. Overdrijf. Hoe kunnen wij dit in één dag oplossen, zonder budget?

Kies daarna samen de vraag of vragen waar de meeste energie op zit.

Een vraag zonder oplossing erin

Een veelgemaakte fout: de oplossing in de vraag verstoppen. “Hoe kunnen wij een app maken die klanten helpt?” De app staat al vast; de groep gaat alleen nog over functies nadenken. Haal de oplossing eruit: “Hoe kunnen wij klanten helpen om zelf hun vraag op te lossen?” Misschien is een app het antwoord, misschien niet.

Neem er de tijd voor

Een goede vraag is het halve werk. In een sessie van een dagdeel besteden we vaak een kwartier tot een half uur aan het formuleren en kiezen van de juiste vraag. Dat voelt soms als uitstel, maar het betaalt zich terug in de kwaliteit van de ideeën. Wie meer wil weten over het verkennen van het probleem, leest verder in is dit wel het echte probleem?